LAVA FATONGIA POTUNGAUE MO’UI, AOFANGATUKU ‘OKU ‘IA KOE PE MO AU.

Susana Pola’apau 

‘Oku kau ‘a Tonga he ngaahi fonua ‘e 14 ‘i mamani ‘oku kei hao mei he mahaki fakaa’auha fakamamanilahi ‘o e Covid-19. A’u mai ki he ‘aho ni ko e lipooti fakamuimui taha, ko e toko 24,241,188 ‘oku nau lolotonga mo’ua he vailasi kolona pe Coronavirus.

Lolotonga ko ia kuo tau taa’imalie ‘i ha tu’uta mai he ‘aho 31 ‘o Ma’asi e ngaahi huhu malu’i Covid-19 ‘e 24,000. Ko Tonga ‘a e fonua hono tolu he ‘Otumotu Pasifiki ke tu’uta ki ai a e huhu malu’i covid 19, ka ko e kalasi ko e Oxford-AstraZeneca.

‘Oku mahu’inga ke tau mahu’inga’ia ‘I he fu’u monu ko eni kuo tau lave ai. ‘Oku tokolahi e ngaahi fonua he mamani ‘oku nau faka’amua mai e ngaahi huhu malu’i covid 19 ko eni, ka ko Tonga monu’ia kuo kau he lau pea lau he kau.

Ko ia ‘oku kamata ai pe he ‘aho ni, Tu’apuleluu 15 ‘o ‘Epeleli ‘a e huhu malu’I covid-19 ka ko kinautolu pe kau lainemu’a. ‘E ta’ e ‘uluafi ‘e he Ta’ahine Pinisesi Pule, Pilinisesi Pilolevu Tuita. ‘E hoko atu ai pe ki he kau ngaue lainemu’a kau ki heni ‘a e kau ngaue Potungaue Mo’ui, Tamate Afi mo e ngaahi Fakatamaki, Kau Tau Malu’I Fonua ‘a ‘ene ‘Afio, kau ngaue ngaahi taulanga mo e mala’e vakapuna pehe ki he ngaahi kupu fekau’aki. ‘E hoko atu ai pe he uike kaha’u ki he Vahenga Kolomotu’a mo Kolofo’ou. Ko e kulupu hono ua ia, ka ‘oku to pe fakamamafa kia kinautolu ‘I he ta’u 45 ki ‘olunga tukukehe kapau ‘oku ke ta’u 18 ki ‘olunga ka ‘oku ‘I ai ha’o faingata’a’ia fakaesino pe fokoutua ‘I he ngaahi mahaki ‘ikai pipihi pe NCD.

Lolotonga ko ia ‘oku ha mai mei he kakai tokolahi ‘o e fonua ‘a ‘enau tailiili lahi koe’uhi ko e teuaki ko ia ‘o e huhu malu’i ko eni. Pehe he ni’ihi, “lolotonga pe ‘etau sai kuo ‘ai ia ke tau huhu.” Na’e ‘ohake leva ‘i he felafoaki ‘a e Potungaue Mo’ui ‘I he 87.5FM ‘a e hoha’a koe’uhi ko e huhu malu’i he ngaahi fonua muli ne ‘ikai ola lelei mo e ngaahi ‘uhinga kehekehe pe.

Ka na’e pehe he taha ‘o e kau Toketa, ko e ngaahi ongoongo ko ia ‘oku te’eki ai ke fakamo’oni’I pau ko e tupunga mei he huhu malu’i Covid-19 ‘o fakatatau ki he ngaahi fakamatala mei he Kautaha Moui ‘a Mamani. ‘Ikai ko ia pe, ka ko honau fatongia pe ‘o kinautolu Potungaue Mo’ui ke fakama’ala’ala e kaveinga ni ki he kakai fonua mo e lelei ‘o e huhu malu’i Covid 19. Ko e aofangatuku, ‘oku ‘iate kitautolu pe ia mo ‘etau fili pe te te fie kau atu ki he huhu malu’I Covid-19 pe ‘ikai.

Ko hotau natula pe foki ‘o kitautolu Tonga e ‘asi pe ha me’a fo’ou kuo fakaanga’i. ‘Oku hoko e ngaahi fakaanga’ ko e fakafe’atungia ki he fakahoko fatongia ‘a e Potungaue Mo’ui taimi tatau ‘oku to e lelei pe ke to e tokanga ange Potungaue. ‘E lelei lahi kapau ‘oku ‘I ai ha ngaahi talafili ke tau fehu’I hangatonu pe ki he Potungaue mo’ui ka ‘oku ‘ikai ko hotau ngaahi kaungame’a koe’uhi ke si’isi’I ange ai ‘a e ma’uhala mo hono takihala’i ‘o e kakai..

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *