Ko Siaina ‘i he kuonga fo‘oú ni mo ‘ene ‘uhinga ki Tongá

Ko e Polokalama ki he Uike hono 10

MC:‘I he uike kuo‘osi na‘a ta talanoa ai ki he fanga ki‘i mokimoki‘i mo‘oni ‘oku totonu ke ‘ilo ‘eha taha fekau’aki mo Siaina, tautautefito ki he pule ‘a e Paati Kominiusi ‘a Siainá ‘oku fu‘u fakaholomamata.‘I he ngaahi ta’u ‘e uongofulu tupu pe tolungofulu tupu kuo hili, kuo a‘usia ‘e Siaina ha tu’unga ma’olunga ‘i he ‘ene langa fakalakalaka. ‘Oku ‘i ai e me’a ‘oku ou fakatokanga’i he fakamatala ‘oku pehee kuo hu ‘a Siaina ki he kuonga fo’ou. Tangata’eiki ‘Amipasitoa, kataki mu’a pe teke lava ‘o fakama‘ala‘ala ange pe na‘e anga fēfee ‘a e hu ‘a Siaina ki he kuonga fo’ou ko iá, pea ‘e anga fefee leva e tu’u ‘a Siaina ‘i he kuonga fo’ou ko ia ‘i he kaha u?

‘Amapasitoa:

Fakamālō atu ki he fehu‘í́, Katalina. Ko e fonua lahi ‘a Siaina pea ko e ta‘u ‘eni ‘e 5,000 ‘a ene sivilaise. Ko Siaina ko e fonua fakalakalaka vave taha ia ‘i mamani. Ka ‘i he lolotonga e senituli hono 19, na‘e toe kovi ange hono tu‘unga masiva pea ngāvaivai, ‘o makatu‘unga eni he ngaahi maumau fakalotofonua; pea mo e hū mai ‘a e ngaahi fonua muli ‘o maumau‘i e fonua, pea na‘e iku pe ki he ngaahi fakamāmahi mo e tāmate. ‘I he tataki ‘a e Paati Kominiusi ‘a Siainá, na‘e fokotu‘u ai e pule‘anga fo‘ou ‘o e ‘aho ni: ‘a e Pule‘anga Lēpapulika ‘o e Kakai Siaina, liliu ai e anga e nofo fakaSosaieti ‘a Siaina (konga faka-kolonia mo e konga ki he hou‘eiki) ki ha kuonga fo‘ou ‘o ma‘u ai e tau‘atāina fakalotofonua. Kuo hū ai ‘a Siaina ki ha kuonga fo‘ou ‘o e fakalakalaka. ‘I he ta‘u e 72 kuo hili, na‘e ngā‘unu ai ‘a Siaina ‘o tau mo e ngaahi faingāta‘a, ke ma‘u ai e halafononga ki he fakalakalaka. Ko e ta‘u ‘aki eni ‘e 5,000 ‘a e hoko e ‘ulungāanga fakafonua ‘o Siaina ko hono makatu‘unga, ko e taukei mo e lēsoni ia talu hono fanau‘i mai ‘o e Sōsiōlīsimi; pea na‘e fetoo‘aki holo ai pe ‘a Siaina ‘i he ta‘u ‘e 170 kuohili, pea mo e hisitōlia ‘o e liukava, langalanga fo‘ou mo e liliu, pea fakaava ai mo e matapa ki he halafōnonga ki he Sōsiōlīsimi FakaFakasiaina ‘a ia na‘a ne a‘usia ai ‘a e ngaahi ola lelei he kuonga fo‘ou ni. ‘E lava pē ke tau sio ki he kuonga fo‘ou ko ia ‘o Siaina mei he ngaahi tafa‘aki ko eni:

‘Uluaki, Kuo ngā‘unu ki ‘olunga ‘a e mālohi ‘o e tu‘unga faka ‘ekonōmika ‘o Siaina fakatatau ki he sitētisitika ‘a e Pangikē ‘a Māmani,‘i he tu‘unga fakafetongi ‘a e māketi, na‘e a‘u ai e tu‘unga faka‘ekonōmika ‘a Siaina ‘i he 2018 ki he pa‘anga US$13.6 tiliona, ‘a ia ko e fika ua ia ki he tu‘unga faka‘ekonōmika ‘a Amelika ko e US$20.5 tiliona. Ko Siaina pe he ‘aho ni, ‘oku ne a’usia ‘a e ngaahi konga tu‘utu‘uni ‘a e Pule‘anga Fakatahataha ‘a Mamani fekau‘aki mo e fakafa‘afa‘ahinga ‘o e tu‘unga fakavaha‘a pule‘anga ‘o e ngāue mo e mo‘ui ‘i he ngaahi me‘a faka‘ekonōmika, mo e ola ‘o e ngaahi kautaha ‘o fika ‘uluaki ai ‘i māmani. Neongo e ta‘au ‘o e COVID-19 ko Siaina pe ‘a e fonua kuo ne a‘usia ‘a e tupu mā‘ongo‘onga faka‘ekonōmika ‘i he 2020.

Ua, Kuo a‘usia ‘e Siaina ha ngā‘unu mā‘ongo‘onga ‘i he tekinolosiá. Talu hono fokotu‘u ‘a e Pule‘anga Lēpapulika ‘o e Kakai ‘o Siainá, mo e feinga ‘a e kau saienisi mo e kau ‘enisinia ke fakalakalaka ‘a e tekinolosia pea na‘e ma‘u ai ‘a e ngaahi ola mahu‘inga, hāngē ko e satelaite ngaohi ‘e he tangata, vakavavaa, mo hono filio‘i e ngaahi e laise, kilukilua e ngaahi me‘a fakakomipiuta, ngaahi ‘ilo ki he huhu ki he mahaki suka, faito‘o FakaSiaina tokoni ki hono faito‘o kanisā, lēlue oma taha, fefakatau‘aki koloa he ngaluope pea mo e ngaahi me‘a pehee. Ko e ngaahi a‘usia ko iá kuo ne ‘omai ai ‘a e poupou fefeka ki he langa fakalakalaka faka‘ekonōmika mo fakasōsiale na‘a ne liliu ai ‘a e tu’unga ‘o e mo’ui ‘a Siaina.

Tolu, ko e fakafetau’aki ‘a Siaina ki mulí oku hikihikitō pe ki ‘olunga. Talu e liliu mo e fakaava ‘e Siaina e matapaa ki mamani he 1978, kuo manongi ai ‘a e tupulaki ‘a e pisinisi ‘a muli ‘i Siaina. ‘I he 2009 na‘e hoko ‘a Siaina ko e fonua hū koloa lahi taha ia ki muli pea fika ua he fonua hū koloa mai ki Siaina. ‘I he 2013, na’e hoko ai ‘a Siaina ko e fonua fefakatau’aki lahi taha ia ‘i mamani. Tuku kehe ange ia, ko Siaina ‘a e fonua fakatupukoloa lahi taha, pea fika ua he fonua ‘oku ne faka’aonga’i lahi taha e ngaahi koloa, fika ua he ngaahi fonua ‘oku nau tali lahi taha e ngaahi fonua kehe ke nau fakatupukoloa ‘i Siaina. Ko Siaina ‘a e fonua ‘oku ne talitali lelei ‘a e ngaahi fonua kehe ke nau fakatupu pisinisi ‘i honau fonua, pea ko Siaina e fonua ‘oku lahi taha ‘ene pa’anga talifaki ‘i muli.

Fa, Kuo fakalaka lahi e tu’unga e mo’ui ‘a Siaina. ‘Oku lolotonga fe’ao e kakai Siaina mo e mo’ui faka’ofo’ofa tupu pe mei he ‘enau ngāue malohi ‘i he tapa kotoape ‘o e mo’ui. Hangē pe koia na’a ku lave ki ai he ngaahi polokalama kimu’á, kuo lava lelei ‘e Siaina ke solova a e masiva ‘ango’ango ‘a e kakai, pea kuo ne fokotu’u ha founga ke malu’i e tu’unga fakasosiale ‘a e kakai, tokangaekina e kau vaivai, tokangaekina e ngaahi me’a fakafalemahaki, ngaahi fiemau vivili hange ko e me’akai, vala, mo e nofo’anga pea pehee foki ki he ako. Ko e tu’unga tolonga e mo’ui ‘a e kakaí kuo mahiki hake mei he peseta ‘e 35 ‘i he 1949 ki he peseta ‘e 77 ‘i he 2018, ‘o mā‘olunga ange ia he ‘avalisi fakamāmani ko e 72.

‘Oku fai e fakamālō ki he fakalakalaka ‘o e hala, ma‘u‘anga ‘uhila, vai, ngaahi falengāue, hālanga lēlue ki he ngaahi lēlue oma taha, fefakatau‘aki he ngaluope, he kuo ne liliu ai e anga e mo’ui ‘a e kakai ‘o Siaina. Fakatataa, kuo kamata ke hoko ‘a Siaina ke ‘oua ‘e toe to’o holo ha pa‘anga pe ko ha kato ‘ai’anga pa‘anga. Ko e me‘a pe ‘oku ke fiema‘u ko ho’o telefoni pea ke totongi kotoape me‘a kotoape mei ho‘o telefoni, hange ko e mo‘ua vai, mo’ua ‘uhila, mo e fefononga’aki. Ko e fefakatau‘aki he ngaluopé kuo hoko ia koe fika ‘uluaki ki he kakai, he ‘oku nau lava ke ‘ota kotoa ‘e nau koloá he ngaluope, kau ai e me‘akai, ngaahi koloa kehekehe, pea ko hono ‘ave ki he ngaahi ‘apii ‘oku ta‘e‘amanaekina ‘ene vave. ‘I he ‘asi mai ‘a e fa‘ahinga ‘ekonōmika fevahevahe‘aki, ‘oku ‘ikai ke toe fiema‘u ia ki he kakai ke nau to’oto’o holo ha maka fakafonu, fakatau ha pasikala ko e ‘uhí te nau lava pe ke ngāue‘aki e ngaahi pasikala haea he halá, ‘aki pe ‘enau telefoni. Ko e taimi ko ee, te te ‘alu ai ‘o ma‘u me’atokoni ha falekai, teke sio ai ki he ngaahi fu‘u tamapua kuo ‘osi fakanaunau ko kinautolu ia ‘oku nau faifatongia tali tēpile.

Pea ‘i he ngaahi lavame‘a ko iá mo e ngaahi ‘ilo fo‘ou ko ia, ‘e lava pe ke u pehee ko Siaina ‘oku takimu‘a he halafononga ‘o e fakalakalaka fakmamani lahi, pea mo e founga fo‘ou taha ki he mo‘ui ‘a e tangataa.

MC: Mālō Tangata’eiki Amapasitoa, ‘i hono tuku mai e mape fakaanganaga ki he Siaina ‘o e kuonga fo’ou ni ma’a kitautolu. ‘Oku ou faka’amu ange mai ‘e ‘i ai ha ‘aho ‘e taha keu lava ai ‘o ‘a’ahi ki ho fonua ‘o mataa tonu e ngaahi mo’ui ko ia. Hange ko ia na’a ke me’a ki ai, na’e fou mai ‘a Siaina he mamahi lahi ‘i he hisitōlia, ka ‘i he ‘aho ni kuo ne a’usia ai ha fakalakalaka lahi ‘i ha taimi nounou. ‘E lava ke ke vahevahe mai ‘a e anga ho‘o vakai ma’ae kau fanongo?

‘Amapasitoa:

Faka‘ofo ‘ofa. Sai, ‘oku ou tui ko e kī ki he vave ‘o e fakalakalaka ‘a Siaina ko e tataki ‘oku fakahoko ‘e he Paati Kominiusi ‘a Siaina, pea mo e fakalakalaka ‘o e halafononga ‘o e Sōsiōlīsimi FakaSiaina. Talu hono fokotu‘u ‘i he 1921, mo e feinga ‘a e Paati Kominiusi ‘a Siainá, ke fekumi ki ha fa‘ahinga liukava mo ha fakalakalaka ‘e fe‘unga mo taau mo e fiema’u ‘a e kakai ‘o Siaina. ‘Oku hoko mai ‘a e to’utangata kehekehe ki he Paatí, ka ‘oku nau pukepuke pe ‘a e tefit‘i tui ‘a e Mākīsīsimi pea ohi ia ki he to‘onga mo e ‘ulungāanga ‘o Siaina, fa‘u ai ha founga pule fakaSaienisi pea mo fakalakalaka ai ha ngaahi fakakaukau fo‘ou, pea ko hono olá ‘oku hā mai ia he fakakaukau ‘a Si Singipingi ko e Sōsiōlīsimi FakaSiaina ‘i he kuonga fo‘ou ni. ‘Oku hoko ‘a e Paati Kominiusi ‘a Siaina (CPC) koe fetu‘u ngīngila ia ‘oku ne tataki ‘a e Pule’anga ‘o Siaina, pea mo e kakai ‘o Siaina ‘i hono tūlia e fakalakalaka pea ki ha toe me‘a ke leleiange ai e tu‘unga ‘o e mo‘ui ma‘a Siaina.

‘Oku hanga ‘e he fakakaukau ko iá ‘o fakaha mai ha ngaahi tefito‘i me‘a mahu‘inga mata‘ā‘aa ‘e valu ‘i he lēvolo ‘o e Fakakaukau Fo‘ou, pea ne tukumai ai ha ngaahi tefito‘i me‘a mahu‘inga ‘e 14 ke ne tataki ‘a e fakalakalaka ‘a Siaina. Neongo ‘oku hangē ‘oku ongo faingata‘a ke mahino‘i, ka ‘oku ou loto pē ke vahevahe ‘a e ngaahi me‘a mahu‘inga ko ia, mo ‘etau kau fanongo ke lava ke toe loloto ange ho‘omou mahino‘i ‘a Siaina, ‘ene founga taki, palani ngāue fakalakalaka pea mo‘ene founga fakakaukau mo e founga fakahoko ngāue ‘a e kakai Siaina.

–‘Uluaki, ‘oku fakamahino mai ‘e he fakakaukau ko eni, ko e tumu‘aki ‘a hono pukepuke mo teke ‘a e fakalakalaka ‘o e Sōsiōlīsimi FakaSiaina ke lava ‘o fakatokanga‘i ai ‘a e Sōsiōlisi fakaeonopooni, pea mo e fakafo‘ou ki he fonua. ‘Oku ‘i ai e makatu‘unga ke fai ai e langa fonua ki ha sosaieti ‘oku ma‘uma‘uluta ‘i he tapa kotoape, ‘a ia ‘oku ui eni ko e ‘Founga Sitepu ‘e Ua’, ‘oku totonu ke ngāue‘aki ke langa‘aki ‘a Siaina ki ha fonua Sōsiōlisi fakaeonopooni ‘oku ma‘uma‘uluta, mālohi, fakatemokalati, mā‘olunga he ‘ulungāanga, tokamālie, faka‘ofo‘ofa ‘i he kongaloto ‘o e senituli ni.

–Ua, ‘oku fakamahino mai ‘e he fakakaukau ko eni, ko e tefito‘i me‘a ‘oku fehangahangai mo e mata ‘o e sosaieti ‘a Siaina ‘i he kuonga fo‘oú ni, ko e ta‘epalanisi, ta‘efe‘unga e fakalakalaka pea mo e fiema‘u vivili ‘a e kakai ki ha tu‘unga lelei ange ‘i he mo‘ui. ‘Oku ne fakamamafa‘i ‘a e filōsefia ‘a e kakai Siaina ki he langa fakalakalaká pea mo e fakalakalaka ki he fa‘ahinga ‘o e tangata mo e ma‘uma‘uluta ki he tokotaha kotoape.

-Tolu, ‘oku fakamahino mai ‘e he fakakaukau ko eni, ko e palani fakalūkufua ki hono langa ‘o e Sōsiōlīsimi FakaSiainá ko e palani fakatahataha ‘e nima. Pea ko e fokotu‘utu‘u fakakātoa ko e palani taumu‘a fakapolitikale ‘e fā: sōsaieti ma‘uma‘uluta, fakalōloto e liliu, pule ‘a e lao, pea kei pule‘i e fonuá ‘e he Paati. ‘Oku ne fakamaama mai e mahu‘inga ke fai ha falala mālohi ki he halafononga, fakakaukau fo‘ou, founga mo e ‘ulungaanga ‘o e Sōsiōlīsimi FakaSiaina.

–Fā, ‘oku fakamahino mai ‘e he fakakaukaú ko e taumu‘a fakalūkufua hono fakalōloto e liliu ‘i he mala‘e kotoapē, ke fakalelei‘i mo fakalaka ‘a e founga ‘o e Sōsiōlīsimi FakaSiaina, pea ke fakafo‘ou ‘a e founga FakaSiaina mo e mafai ki hono pule‘i ‘o e fonua.

–Nimá, ‘oku fakamahino mai ‘e he fakakaukau ko e taumu‘a fakakātoa ki hono teke ‘a e makatu‘unga ‘o e pule ‘a e lao ke fokotu‘u ha founga FakaSōsīōlisi FakaSiaina ki he pule ‘a e lao pea ke langa ha fonua ‘oku pule ai e lao FakaSōsīōlisi.

–Ono, ‘oku fakamahino mai ‘e he fakakaukau ko e taumu‘a ‘a e Paati ki hono langa ha kautau mālohi ‘i he kuonga fo‘ou ni ke langa ‘a e kautau ‘a e kakai ki ha tu‘unga kautau fakamāmanilahi pea ke nau talangofua ki he tu‘utu‘uni, pea ke nau tau ke ikuna, pea tauhi e ‘ulungāanga lelei taha.
–Fitu, ‘Oku fakamahino mai ‘e he fakakaukau ko e tefito‘i ngāue fakatipilomētika FakaSiaina, ‘oku taumu‘a ke teke ‘a e fōtunga fo‘ou ki he vā fakavaha‘apule‘anga pea ke langa ha komiunitī ki he kaha‘u ‘e fevahevahe‘aki ai ‘a e fa‘ahinga ‘o e tangata.

— Valu, ‘Oku fakamahino mai ‘e he fakakaukau ko e founga taki ‘a e Paati Kominiusi ‘a Siaina ‘oku tefito ia he Sōsiōlīsimi FakaSiaina pea ko e mālohinga ia ‘o e founga ‘a e Sōsiōlīsimi FakaSiaina; ko e Paatí ko e fa‘unga fakapolitikale fakataki mā‘olunga taha ia. ‘Oku hanga ‘e he fakakaukau ‘o tuku mai ha ngaahi fiema‘u fakalūkufua ki hono langa e Paatí ‘i he kuonga fo‘oú ni pea ke fakamahino ‘a e mahu‘inga ‘o e ngāue fakapōlitikale ki hono langa e Paatí.

Ko e ngaahi tefito‘i mo‘oni ‘e 14 ‘oku kau ki ai ‘a e me‘a kó eni:
— fakapapau‘i ‘a e ngāue fakataki fakalūkufua ‘a e Paati;
— tukupā ki he mo‘ui ‘a e kakaí.
— hokohoko atu hono fakalōloto e liliu ;
— ohi mai ha vīsone fo‘ou ki he fakalakalaka;
— sio ki he kakai ‘oku nau fakalele e fonua;
— fakapapau‘i ‘oku pule ‘a e lao ‘i he tuliki kotoa pe;
— pukepuke ‘a e ngaahi kaveikoula ‘o e Sōsīōlisi;
–fakapapau‘i mo fakalelei‘i e tu‘unga ‘o e nofo ke fakalakalaka;
–fakapapau‘i ‘oku tokamālie e vaha‘a ‘o e fa‘ahinga ‘o e tangatá mo natula;
— kumi ki ha fakaofiofi fakalūkufua ki he malu ‘o e fonua;
— pukepuke ‘a e pule moe tataki ‘a e Paatí ‘aki e Kautau ‘a e Kakai;
— pukepuke ‘a e ngaahi tefito‘i mo‘oni ‘a e ‘Fonua ‘e Taha ka e Founga ‘e Ua’ pea mo teke ‘a hono fakatahataha‘i ‘o e fonua;
— teke ‘a hono langa ha kaha‘u ‘o ha komiunitī ma‘ae fa‘ahinga ‘o e tangata ‘oku fevahevahe‘aki;

— fakahoko kakato ‘a hono ngāue‘i ‘a e pule ‘a e Paati.

Ko e ngaahi me‘a kōtoa kuo u fakamahino atu ‘i ‘olunga ‘i he ngaahi ‘isiu ‘oe fakakaukau ‘e valu mo e ngaahi tefito’i mo’oni ‘e 14 ‘okú ne fakamā‘opo‘opo ‘a e tefito‘i makatu‘unga fakangāue ‘a Xi Jinping ‘i he fakakaukau ‘o e Sōsiōlīsimi FakaSiaina ki he kuonga fo‘ou ni, pea ‘oku hoko ia ko e pou tūliki ki hono tātaki ‘o e ngaahi me‘a fakapolitikale, ‘ekonōmika, mo e fakalakalaka fakasōsiale ‘a Siaina.

Kapau te tau lau e hisitōlia ‘o mamani, ‘e lava ke tau fakama‘opo‘opo ai ‘oku hanga ‘e he fakakaukau ‘o teke ‘a e sōsaieti ‘o e fa‘ahinga ‘o e tangatá kimu‘a. Kuo ‘osi fakamāhino ‘e he hisitōlia ‘o māmani ‘oku lava pē ke fevahevahe‘aki ‘e he ngaahi komiunitī fakavaha‘apule‘anga ‘a e fakakaukau ke longomo‘ui e fa‘ahinga ‘o e tangata. Hangē ko e lau ‘a George Bernard Shaw, ko e punake ‘Ailani, “kapau ‘oku ke ma‘u ha fo‘i ‘āpele pea u ma‘u mo ha fo‘i ‘āpele pea ta fakafetongi fo‘i ‘apele, pea ta taki taha e fo‘i ‘apele. Kapau ‘oku ‘i ai ha‘o fakakaukau peau ma‘u ha‘aku fakakaukau pea ta fakafetongi e ngaahi fakakaukau ko iá, pea ‘oku ta ma‘u e fakakaukau ‘e ua”. Ko e me‘a tatau ki he fakakaukau, tautautefito ki he fakakaukau fekau‘aki mo e pule‘i ‘o e fonua ‘oku fakatou‘aonga pea fakatouola ki he ngaahi fonua kotoape.

MC: Mālō ‘aupito Tangata’eiki ‘Amapasitoa ki he talateu kuo ke me’a ki ai fekau‘aki mo e founga mo e fakakaukau mahino hono fakalele ‘o e Pule‘anga Siaina. Ko e ‘uhí ko e tupu vave mo e toe malohi ange ‘a e ivi ngāue ‘o Siaina, pea ‘oku ‘i ai ‘ene fekau’aki fakavaha’apule’anga, pea ‘oku ‘i ai e kakai ‘e ni’ihi ‘oku nau hoha’a hangehangē ka hoko ia ke kumi fonua ai ‘a Siaina he taimi ‘oku fakautuutu ange ai ‘ene mālohi, pea te ne fa‘ufa‘u ai ‘a e fa‘ahinga fakakaukau fo‘ou ‘oku ui koe “Fakamanamana ‘a Siaina.” Tangata’eiki ‘Amapasitoa, koe ha ha’o me’a fekau’aki mo e me’a ko ia? ‘I he fakakaukau koia, koe ha leva e tu’u ‘a Siaina ‘i he kuonga foo’u ni ki mamani mo Tonga?

‘Amapasitoa:

Ko e fehu‘i lelei eni. Ko e me‘a ko iá ‘oku ui “Koe Fakakaukau Fakamanamana ‘a Siaina” ‘a ia ko e ola pē ia ‘o e ta‘emāhino pea mo e aka lōloto ‘a e ta‘emāhino. Kuo tā tu‘olahi ‘a e fakamahino ‘e Siaina ‘oku mole ke mama‘o ha‘ane feinga kumi fonua. ‘Oku feinga ma’u pe ‘a Siaina ke teke ‘ene falala pe kiate ia pea ke fe’unga ia mo ha sivilaise ‘oku longomo‘ui. ‘Oku tui ‘a Siaina ko e fonua kotoa pe ‘oku ‘i ai ‘ene totonu ke fili ki he‘ene founga fakalakalaka pea mo ‘ene founga fakapolitikale makatu‘unga hono ‘ulungaanga fakafonua. ‘Oku mole ke mama’o ha feinga ‘a Saina ke ne fakamalohi’i ha fonua ke nau tali ‘a e ngaahi tui ‘a Siaina mo e motolo ‘a Siaina. ‘I he taimí ni, ko e ngaahi hisitōlia ‘o e lavame‘a ‘a Siaina ‘oku ne fakamo‘oni‘i ko e ngaahi hala kotoapē ‘oku hu‘u ki Loma, koloa pe ko e hala ‘oku fili ‘e ha fonua ko e hala tonu ia pea ‘oku lelei kiate ia. Ko e toe hā ha me‘a? ‘Oku vahevahe ‘e Siaina ‘a e misi tatau mo e ngaahi fonua kehe, ‘a ia ko e feinga ke fakatokanga‘i ‘a e ma‘uma‘uluta fakafonua, fakafo‘ou mo e mo‘ui fiefia. Ko ia ai ‘oku ou tui, ko Siaina ‘i he kuonga fo‘ou ni ko e faingamālie ia ki māmani mo Tonga ka ‘oku ‘ikai ko ha pole fakamanamana.

Ke toe mahino ange, koe‘uhi ko e fonua fika ua ‘i mamani he tu‘unga faka‘ekonōmika ko e fu‘u ivi mālohi ia ki hono fakatu‘uma‘u ‘a e ‘ekonōmika ‘a mamani. Ko e palani fakalūkufua ki he fakaava ‘e Siaina hono matapaa ki mamani ‘oku ne ‘omai ai ha ngaahi faingamālie ki he ngaahi fonua ke nau vahevahe ‘a e ngaahi lelei mei he fakalakalaka ‘a Siaina. ‘I he taimi tatau, ‘oku feinga ‘a Siaina ‘aki hono lelei taha, ke tukumai ke lahi ange ‘a ‘ene ngaahi koloa ki he komiunitī fakavaha‘apule‘anga hangē ko e Langa Ngāue ki he Hala mo e Halanga (Belt and Road Initiative) pea mo e faito‘o ki he COVID-19, pea ‘oku vekeveke ki hono solova e ngaahi ‘isiu fakamāmani lahi hangē ko e feliliuaki ‘a e ‘ea. ‘Ikai ngata ai, ‘oku hoko e fakalakalaka ‘a Siaina, ke ne ‘omai ai ‘ene taukei ki he ngaahi fonua langalanga hake.

Ki Tonga, ‘oku hoko ‘a Siaina ko e hoa ngāue fakalakalaka mo e kaume‘a ofi ‘o Tonga. ‘Oku tokoni lelei ‘a Siaina ki Tonga ke ne fili pe ‘e ia hono halafononga ki he fakalakalaka pea tutui ki he tupu faka‘ekonōmika mo fakasōsiale talu hono fokotu‘u e vā fakatipilōmētika ‘a Tonga mo Siaina kuo hā ‘ilonga mai ‘a e ngaahi fakalakalaka ‘i hona vā fengāue‘aki. ‘I Nōvema 2018, na‘e felotoi ai ‘a Siaina mo Tonga ke hiki‘i hake ‘a hona vā fengāue‘aki ki ha hoa ngāue ‘oku na fakatou ma‘u e lelei mei he ‘ena fengāue‘aki. Tataki ‘e he visone ko hono langa ha komiunitī ‘oku fevahevahe‘aki e kaha‘u ki he fa‘ahinga ‘o e tangatá, kuo ‘omai ai e Siaina ha ngaahi tokoni ki Tonga he ngaahi mala‘e kehekehe kau ai e hala, ngaahi langa kehekehe, ngōue, taki mamata, ako, mo e ngaahi me‘a kehe. Kuo fokotu‘u ai e vā fengāue‘aki ‘a e kolo ko ia ko Donggun ‘i he vahefonua ko Guangdong pea mo Ha‘apai pea nau me‘a‘ofa mai ‘a e ngaahi palau, maama hala, nāunau fakafaito‘o mo e nāunau ako ki Tonga. ‘Oku nofo nonga ‘aupito ‘a e kakai Siaina ‘i Tonga pea ‘oku nau fengāue‘aki lelei mo e sōsaieti FakaTonga. Kuo nau ‘omai ha ngaahi fa‘ahinga kehekehe ‘o e vesitapolo ki Tonga ‘o tokoni lahi ia ki he kai mo‘ui lelei ‘a e kakai Tonga. ‘Oku nau fakalele e fanga ki‘i pisinisi iiki ke lava e kakai Tonga ‘o ma‘u mei ai ‘a e ngaahi fiema‘u faka‘aho ‘i ha mahu‘inga ‘oku ma‘ama‘a ange. ‘I he ngaahi mo‘oni‘i me‘a ko eni, ‘oku ou tui ‘oku faingofua ke tau aofangatuku ko Siaina he kuonga fo‘ou ni, ‘oku lolotonga pea ‘e hokohoko atu ‘a ‘ene hoko koe faingamālie mo e kaume‘a lelei ‘o Tonga.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *